W jaki sposób prowadzić rozliczenia spadkowe w przypadku, gdy spadek dziedziczy więcej niż jeden spadkobierca? Mamy wtedy do czynienia z sytuacją wspólności majątku spadkowego, do której ustawodawca nakazał odpowiednio stosować przepisy Kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych, z określonymi wyjątkami wynikającymi z przepisów Kodeksu cywilnego o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku.

Uprawnienia i roszczenia spadkobiercy w sytuacji, gdy spadek przypada więcej niż jednej osobie

  1. Po pierwsze, każdemu ze współspadkobierców przysługuje uprawnienie do współposiadania i używania przedmiotów należących do majątku spadkowego.
  2. Po drugie, każdy z nich ma prawo do pobierania pożytków (np. czynszu uzyskiwanego z najmu lokalu, odsetek od wierzytelności) i innych przychodów z rzeczy wchodzących w skład masy spadkowej, odpowiednio do wielkości przysługujących im udziałów. Wielkość udziałów w masie spadkowej wynika natomiast z przepisów ustawy (przy dziedziczeniu ustawowym) albo są one określone przez spadkodawcę w testamencie. Co ważne, w takim samym stosunku współspadkobiercy odpowiadają za wydatki i ciężary ponoszone na przedmioty spadkowe. Wydatki i ciężary to wszelkie nakłady czynione na rzeczy wchodzące w skład masy spadkowej (np. niezbędne remonty lub naprawy), jak również ciężary w postaci podatków lub innych świadczeń o charakterze publicznoprawnym.

W sytuacji, gdy w skład spadku wchodzą różne przedmioty (nieruchomość, samochód, wyposażenie mieszkania) i wszystkie z nich znajdują się w posiadaniu jednego ze spadkobiercy albo każdy z nich znajduje się w posiadaniu innego współspadkobiercy, pojawia się kwestia wzajemnych rozliczeń majątkowych pomiędzy spadkobiercami z tytułu posiadania, pobierania korzyści i pożytków oraz dokonanych nakładów na te rzeczy.

O roszczeniach rozstrzyga sąd

O wzajemnych roszczeniach między współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych nakładów i spłaconych długów spadkowych rozstrzyga Sąd w postępowaniu o dział spadku. Oznacza to, że spadkobiercy nie mogą dochodzić wskazanych roszczeń po uprawomocnieniu się postanowienia o dziale spadku. Jednakże w przypadku, gdy nie toczy się jeszcze postępowanie działowe, możliwe jest wytoczenie przez spadkobiercę powództwa o zapłatę kwoty stanowiącej rozliczenie korzyści, pobranych pożytków albo nakładów dokonanych na rzeczy wchodzące w skład masy spadkowej. Jeżeli zaś po wytoczeniu takiego powództwa zostanie złożony wniosek o dział spadku, sprawa o rozliczenie zostanie przekazana do rozstrzygnięcia Sądowi prowadzącemu postępowanie działowe.

Rozliczenie korzyści i pożytków z przedmiotu należącego do spadku odbywa się w ten sposób, że każdy ze spadkobierców ma prawo żądania od spadkobiercy, który uzyskał korzyść lub pobrał pożytki odpowiedniej ich części, obliczonej w stosunku do wielkości udziału spadkowego. Podobnie odbywa się rozliczenie nakładów na rzecz wchodzącą w skład masy spadkowej – spadkobierca, który nakład poczynił, może żądać od każdego ze współspadkobierców zapłaty kwoty odpowiadającej części nakładu, obliczonej stosownie do wielkości udziału spadkowego.

Co ważne, osobom, którym przysługują poszczególne roszczenia warto zwrócić uwagę, że o ile roszczenie o dział spadku nie ulega przedawnieniu, o tyle roszczenia o rozliczenie uzyskanych korzyści, pobranych pożytków i nakładów poczynionych na rzeczy wchodzące w skład spadku ulegają przedawnieniu zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów części ogólnej Kodeksu cywilnego.